Tarehe za Mwisho za Kodi Tanzania: Kila Tarehe ya TRA

Mzunguko wa mwezi: tarehe 7, 10, 20 na 25

Kodi nyingi za Tanzania ni za mwezi, na mwezi ulioisha hulipwa katika wiki tatu na nusu za mwezi unaofuata. Tarehe ni fupi lakini si tarehe moja: kodi za mishahara na kodi ya zuio hulipwa kwanza, tarehe 7; VAT iliyozuiwa na wakala wa kodi ya zuio hufuata tarehe 10; VAT na kodi ya huduma za kidijitali ni tarehe 20; ushuru wa bidhaa ni wa mwisho, tarehe 25. Biashara inayolipa kila kitu tarehe 20 imechelewa kwenye marejesho matatu ya hizo.

Kodi ya mapato ya robo mwaka na ya mwaka

Kodi ya mapato ina mzunguko tofauti. Mlipakodi anayepaswa kuwasilisha tamko la makadirio ya kodi anafanya hivyo ndani ya miezi mitatu tangu mwanzo wa mwaka wa kodi, na hulipa makadirio hayo kwa awamu nne. Kwa mtu binafsi, ambaye mwaka wake wa kodi ni mwaka wa kalenda, tarehe hizo ni 31 Machi, 30 Juni, 30 Septemba na 31 Desemba. Tamko la mwisho hufuata ndani ya miezi sita baada ya mwaka wa kodi kuisha — 30 Juni kwa mwaka unaoisha Desemba — na kodi inayojitathmini inadaiwa tarehe hiyo hiyo. Kampuni yenye kipindi cha hesabu tofauti huhamisha tarehe zote mbili pamoja nayo.

Tarehe za mara moja ambazo ni rahisi kukosa

Tarehe zingine za gharama kubwa si za kurudia. Zinahusiana na usajili, uhamishaji au mgogoro, na hazionekani kwenye kalenda ya mwezi. Mbili fupi ni siku 15 za kuomba TIN baada ya kuanza biashara na siku 14 za kuomba kufuta usajili wa VAT baada ya kuacha kabisa huduma zinazotozwa. Saa ya ushuru wa stempu ni siku 30 tangu hati kutekelezwa, na kodi ya faida ya mtaji kwenye ardhi au majengo haina tarehe maalum: hulipwa kabla ya hati kuhamishwa, kwa sababu Msajili wa Hati hatasajili uhamishaji bila cheti cha TRA.

Gharama ya tarehe iliyokosekana

TRA hupima ucheleweshaji kwa njia mbili. Tamko lililochelewa huvutia adhabu kwa kila mwezi, au sehemu ya mwezi, ambayo kushindwa kunaendelea: kubwa kati ya 2.5% ya kodi iliyopimwa (ikiondoa iliyolipwa) au idadi maalum ya pointi za sarafu — tano kwa mtu binafsi na kumi na tano kwa kampuni. Pointi moja ya sarafu ni TZS 20,000, kwa hiyo kiwango cha chini ni TZS 100,000 kwa mtu binafsi na TZS 300,000 kwa kampuni. Malipo yaliyochelewa, kwa upande wake, huvutia riba kwa kiwango cha kisheria kilichojumuishwa kwa mwezi. Kiwango cha kisheria ni kiwango cha punguzo cha Benki Kuu ya Tanzania, ndiyo sababu mwongozo huu hautoi asilimia yake.

Jinsi ya kulipa, na nini cha kutunza

Marejesho na malipo hupitia lango la mlipakodi (IDRAS), linalotoa namba ya udhibiti inayolipwa benki au kwa TISS, au kupitia njia za pesa za simu ambazo kurasa za kodi zinaorodhesha. Malipo hayakamiliki kwa sababu tamko limewasilishwa: namba ya udhibiti inapaswa kulipwa ifikapo tarehe ya mwisho, na tamko lililowasilishwa lenye bili isiyolipwa bado ni malipo yaliyochelewa. Weka risiti za malipo pamoja na tamko na nyaraka za ushuhuda, kwa sababu TRA inahitaji rekodi kutunzwa kwa miaka mitano tangu mwaka wa kodi kuisha. Kwa PAYE na SDL mwajiri pia huweka karatasi za mishahara na risiti za malipo, ambazo ni ushuhuda wa takwimu ya mwezi.

Tarehe inapoingia wikendi au sikukuu

Kurasa za kodi za TRA hazichapishi kanuni inayohamisha tarehe ya mwisho inapoingia wikendi au sikukuu, na mwongozo huu hautabuni moja. Njia salama ni kuwasilisha na kulipa siku ya kazi ya mwisho kabla ya tarehe, kuweka risiti, na ikiwa malipo hayawezi kufanyika kwa wakati, wasiliana na mkoa wa kodi kabla ya tarehe badala ya baada. Pingamizi lililochelewa ni vigumu kurejesha kuliko malipo yaliyochelewa: notisi inapaswa kuwasilishwa ndani ya siku 30 tangu uamuzi kutolewa, nyongeza ya muda inaombwa ndani ya siku saba kabla ya tarehe kuisha, na nyongeza haiwezi kuzidi siku 30.

Marejesho ya michezo ya kubahatisha si ya mwezi kwa kila mwendeshaji

Ukurasa wa michezo ya kubahatisha wa TRA unatoa mizunguko miwili tofauti. Maandishi yake yanasema marejesho ya kasino za ardhi na za mtandao huwasilishwa kila wiki, wakati jedwali kwenye ukurasa huo linatoa kila wiki kwa kasino ya ardhi na kila mwezi kwa kasino ya mtandao, na kila mwezi kwa kamari ya michezo, bahati nasibu ya SMS, bahati nasibu ya taifa, njia za sloti na maeneo ya mashine arobaini. Jedwali ndilo tamko mahususi zaidi, na ni linalofuatwa hapa: kasino ya ardhi kila wiki, mengine kila mwezi. Mwendeshaji athibitishe mzunguko wa leseni yake na mkoa wake wa kodi kabla ya kutegemea mojawapo.

Makosa yanayogharimu zaidi

Makosa ya kurudia ni kulipa kila kitu tarehe 20, ambayo imechelewa kwa PAYE, kodi ya zuio na SDL; kuchukua tarehe ya tamko la mwisho kama tarehe ya malipo wakati kodi inayojitathmini inadaiwa siku hiyo hiyo; kukosa dirisha la siku 15 za TIN kwa sababu leseni ya biashara ilionekana kama hatua ya kwanza; na kudhani tamko lililowasilishwa linamaliza bili. La tano ni kudhani mfumo wa makadirio unaondoa uwasilishaji kabisa — mlipakodi wa makadirio mwenye kiasi kilichopimwa zaidi ya TZS 50,000 kwa mwaka anaweza kulipa kwa awamu, lakini tathmini bado inapaswa kushughulikiwa.

Miongozo inayohusiana

Maswali kuhusu Tarehe za Mwisho za Kodi Tanzania: Kila Tarehe ya TRA