Uchakavu Tanzania

Uchakavu ni nini, na si nini

Uchakavu hugawanya gharama ya mali kwa vipindi vinavyonufaika nayo. Si tathmini ya thamani ya mali na hauwei fedha kando: fedha zilitoka ziliponunuliwa mali. Kiasi kinachochakaa ni gharama ukiondoa kile mali inatarajiwa kuwa na thamani mwishoni wa maisha yake. Hii ni muhimu kwa biashara: uchakavu ni mgawanyo wa gharama, si akiba ya kubadilisha mali.

Mstari ulio sawa

Mstari ulio sawa hutoza kiasi kile kile kila mwaka, jambo linalofaa mali zinazochakaa kwa usawa. Ni rahisi kuhesabu na rahisi kueleza, lakini hailingani na mali zinazopoteza thamani haraka mwanzoni.

Salio linalopungua

Salio linalopungua hutoza asilimia iliyowekwa ya thamani iliyobaki kwenye vitabu, kwa hiyo gharama ni kubwa zaidi mwaka wa kwanza na hupungua baadaye — jambo linalofaa magari na kompyuta zinazopoteza thamani haraka. Jumla ya miaka hupanga gharama mwanzoni kwa kupima uzito kwa maisha yaliyobaki, na iko kati ya njia hizo mbili.

Madaraja ya kodi

Kwa kodi Tanzania huchagui njia. Kila mali inayochakaa huingia kwenye kundi la Sheria ya Kodi ya Mapato na hupata kiwango cha kundi hilo kwa salio linalopungua, kikihESABIWA kwa kundi badala ya mali moja. Kwa sababu posho ya kodi ni ya kundi, kuuza mali moja kwenye kundi hupunguza kundi badala ya kuleta faida au hasara kwa mali hiyo, na kununua nyingine huongeza. Matokeo ni kwamba uchakavu wa hesabu na uchakavu wa kodi mara nyingi hailingani katika mwaka wowote — ndiyo sababu tofauti hiyo hufuatiliwa badala ya kusawazishwa.

Kundi 7

Kundi 7 ni ubaguzi kwa mkusanyiko: mali isiyoonekana huondolewa kwa muda wake wa matumizi badala ya kundi pamoja na nyingine. Hiyo inamaanisha kila mali isiyoonekana ina ratiba yake, na kiwango ni 1 ÷ muda wa matumizi, kikipunguzwa hadi nusu mwaka iliyo karibu.

Mfano

Mali ya TZS 10,000,000 kwa miaka 5 hugharimu TZS 2,000,000 kwa mwaka kwa mstari ulio sawa, na TZS 2,500,000 mwaka wa kwanza kwa salio linalopungua la 25% — kidogo zaidi kila mwaka baadaye. Kampuni ya usafirishaji huko Mbeya ilinunua trela ya TZS 10,000,000: kile inachoweka kwenye hesabu zake na kile hesabu ya kodi inachotumia ni namba mbili tofauti, na hapa ndipo tofauti hiyo inaonekana.

Uhasibu dhidi ya kodi

Kwa sababu posho ya kodi imekusanywa kwenye kundi, hesabu ya biashara na hesabu ya kodi hazilingani katika mwaka wowote. Tofauti hiyo hufuatiliwa kwenye rekodi badala ya kusawazishwa kwa nguvu, kwa sababu itarudi baadaye mali inapouzwa au kundi linapokamilika.

Kuchagua njia

Kwa hesabu, chagua njia inayoakisi jinsi mali inavyotumika: mstari ulio sawa kwa majengo na samani, salio linalopungua kwa magari na kompyuta. Kwa kodi, huna chaguo — kundi huamua. Hii inamaanisha biashara inaweza kutumia njia moja kwa hesabu na kiwango cha kundi kwa kodi.

Mfano wa gari

Gari la biashara huchakaa kwa hesabu kwa kiwango kinachoakisi matumizi yake, lakini kwa kodi huenda kwenye kundi la 25% kwa salio linalopungua. Mwaka wa kwanza tofauti inaweza kuwa kubwa; inapungua kadiri miaka inavyosonga, na inakwisha mali inapouzwa au kundi linapokamilika.

Makosa ya kawaida

Kuchukua uchakavu kama akiba ya fedha; kudhani unaweza kuchagua kiwango cha kodi; kuchanganya uchakavu wa hesabu na wa kodi kwenye rejesho moja; na kusahau kwamba uuzaji wa mali kwenye kundi hupunguza kundi badala ya kuleta faida au hasara ya mali hiyo.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

Vyanzo

• Sheria ya Kodi ya Mapato, Cap. 332, Ratiba ya Tatu