Kikokotoo cha Uchakavu
Hesabu uchakavu wa mali mwaka hadi mwaka kwa mstari ulio sawa, salio linalopungua au jumla ya tarakimu za miaka — au tumia madaraja ya Sheria ya Kodi ya Mapato ya Tanzania ikiwa unahitaji ruzuku ya kodi badala ya gharama ya uhasibu.
Imeorodheshwa chini ya Biashara na VAT
Mambo muhimu
- Kundi 1: 37.5%; Kundi 2: 25%; Kundi 3: 12.5%.
- Kundi 6: 5%; Kundi 8: 100%.
- Kundi 7: 1 ÷ maisha yanayotumika.
- Uchakavu wa kodi huwekwa pamoja; uhasibu ni tofauti.
Jinsi uchakavu unavyohesabiwa
Uchakavu wa uhasibu ni uamuzi wa sera: mstari ulio sawa hutoza kiasi kicho hicho kila mwaka, salio linalopungua hutoza asilimia isiyobadilika ya kilichoachwa na hivyo hupungua kwa muda, na jumla ya tarakimu za miaka huweka gharama mbele. Uchakavu wa kodi Tanzania si uamuzi — mali inaingia kwenye kundi la Sheria ya Kodi ya Mapato na kuvutia kiwango cha kundi hilo: 37.5% kwa kompyuta, magari na mitambo ya ujenzi, 25% kwa magari mazito, ndege na mitambo ya viwanda, 12.5% kwa vifaa vya ofisi, 20% na 5% kwa majengo yanayostahili, na 100% kwa mitambo ya kilimo na vifaa vya kielektroniki vya fiskali.
Mstari ulio sawa = (gharama − thamani ya mabaki) ÷ maisha · Salio linalopungua = kiwango × thamani ya kitabu · Jumla ya miaka = (gharama − mabaki) × maisha yaliyobaki ÷ jumla ya miakaMadaraja ya uchakavu wa kodi Tanzania
| Kundi | Kiwango | Mali za kawaida |
|---|---|---|
| Kundi 1 | 37.5% | Kompyuta na vifaa vya kushughulikia data; magari, mabasi na mabasi madogo yanayobeba abiria chini ya 30; magari ya mizigo chini ya tani 7; mitambo ya ujenzi na uchimbaji ardhi. |
| Kundi 2 | 25% | Mabasi yanayobeba abiria 30 au zaidi; malori mazito, trela na makontena; magari ya reli na injini za reli; meli, boti na vuta; ndege; mitambo inayotumika kilimo au viwanda; mitambo maalum ya huduma. |
| Kundi 3 | 12.5% | Samani za ofisi, vifaa na vifaa vingine, na mali yoyote isiyomo kwenye kundi lingine. |
| Kundi 5 | 20% | Majengo, miundo na kazi za kudumu zinazofanana zinazotumika kilimo, ufugaji au ufugaji wa samaki. |
| Kundi 6 | 5% | Majengo, miundo na kazi za kudumu zinazofanana isipokuwa zile za Kundi 5. |
| Kundi 8 | 100% | Mitambo ikiwa ni pamoja na vinu vya upepo, jenereta za umeme na vifaa vya usambazaji vinavyotumika kilimo; kifaa cha kielektroniki cha fiskali kilichonunuliwa na mfanyabiashara asiyejisajili kwa VAT; vifaa vya utafutaji na uchunguzi wa madini au mafuta. |
| Kundi 7 | 1 ÷ maisha yanayotumika | Mali zisizoonekana, zinazoandikwa kwa maisha yake yanayotumika |
Mifano iliyofanyiwa kazi
Mali ya TZS 10,000,000 yenye maisha ya miaka mitano
Hamisi anaendesha kampuni ya usafirishaji Mbeya na alinunua trela ya TZS 10,000,000 kwa ajili yake.
Mali ya TSh 10,000,000 kwa miaka 5 inagharimu TSh 2,000,000 kwa mwaka kwa njia ya mstari ulio sawa, na TSh 2,500,000 katika mwaka wa kwanza kwa salio linalopungua 25% — kidogo zaidi kila mwaka unaofuata. Kwa kodi Tanzania huchagui: mali inaingia kwenye kundi la Sheria ya Kodi ya Mapato na kuvutia kiwango cha kundi hilo.
Mali hiyo hiyo ikichakaa kwa miaka minane
Trela hiyo hiyo ya Hamisi kwa maisha marefu ya uhasibu, ambayo hubadilisha kiasi cha mwaka lakini si daraja la kodi.
Mali ya TSh 10,000,000 kwa miaka 8 inagharimu TSh 1,250,000 kwa mwaka kwa njia ya mstari ulio sawa, na TSh 2,500,000 katika mwaka wa kwanza kwa salio linalopungua 25% — kidogo zaidi kila mwaka unaofuata. Kwa kodi Tanzania huchagui: mali inaingia kwenye kundi la Sheria ya Kodi ya Mapato na kuvutia kiwango cha kundi hilo.
Hii inadhani nini, na wapi haitumiki
Inachodhani
- Mstari ulio sawa hutawanya gharama kwa usawa; salio linalopungua linatumia asilimia isiyobadilika kwa thamani ya kitabu inayopungua.
- Kwa kodi Tanzania njia si uamuzi: mali inaingia kwenye kundi la Sheria ya Kodi ya Mapato na kuvutia kiwango cha kundi hilo.
Ambapo matokeo hayatumiki
- Uchakavu wa uhasibu na uchakavu wa kodi ni takwimu tofauti, na seti ya hesabu inaweza kuonyesha zote mbili.
- Haihesabu dai la ruzuku ya mtaji au tozo ya kusawazisha wakati wa uuzaji.
- Mali inapotumika kwa sehemu kwa matumizi binafsi, sehemu inayoruhusiwa ni suala la hesabu ya kodi.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Tofauti kati ya mstari ulio sawa na salio linalopungua ni ipi?
Mstari ulio sawa hutawanya kiasi kicho hicho kwa kila mwaka wa maisha ya mali. Salio linalopungua hutoza asilimia isiyobadilika ya thamani ya kitabu iliyobaki, kwa hiyo gharama ni kubwa zaidi mwaka wa kwanza na hupungua kila mwaka unaofuata.
Tanzania hutumia viwango gani vya uchakavu kwa kodi?
Sheria ya Kodi ya Mapato huweka kwa kundi: 37.5% (Kundi 1), 25% (Kundi 2), 12.5% (Kundi 3), 20% (Kundi 5), 5% (Kundi 6) na 100% (Kundi 8), huku mali zisizoonekana za Kundi 7 zikiandikwa kwa maisha yake yanayotumika.
Ruzuku ya kodi inatumika kwa kila mali tofauti?
Hapana. Madaraja 1, 2, 3, 5, 6 na 8 yanawekwa pamoja: mali zinazofanana huchakaa pamoja kama kundi kwa salio linalopungua, ndiyo sababu takwimu ya kodi inaweza kutofautiana na gharama ya uhasibu ya mali moja.
Thamani ya mabaki inaingiaje?
Kiasi kinachochakaa ni gharama ukiondoa thamani ya mabaki, na ratiba hurekebisha mwaka wa mwisho ili thamani ya kitabu ifikie takwimu ya mabaki uliyoweka.
Matokeo ni makadirio yanayotolewa kwa taarifa tu na hayastahiki kuwa ushauri wa kifedha, kisheria au wa kodi. Wasiliana na mtaalamu aliyesajiliwa kabla ya maamuzi ya kifedha.
Delta Tech Solutions iliandaa ukurasa huu. Hakuna mtaalamu wa nje wa kodi, uhasibu au sheria aliyepitia ukurasa huu — takwimu zilikaguliwa dhidi ya vyanzo vilivyoorodheshwa hapo juu, na unapaswa kuhakikisha chochote unachokitegemea na mamlaka inayokiweka.
Inadumishwa na David M katika Delta Tech Solutions · Takwimu zilikaguliwa mwisho 19 Septemba 2026 · Ukaguzi ujao unatarajiwa 19 Machi 2027
Maudhui yalisasishwa 24 Oktoba 2026
Soma miongozo:
Vikokotoo vinavyohusiana
Kikokotoo cha Kodi ya Makadirio Tanzania
Hesabu kodi ya makadirio Tanzania kutoka mauzo ya mwaka, pamoja na viwango maalum vya teksi, watalii na magari ya mizigo.
FedhaKikokotoo cha Riba Mchanganyiko
Kikokotoo cha bure cha riba mchanganyiko Tanzania: kadiria ukuaji wa akiba kwa TZS na michango ya kila mwezi, na linganisha riba rahisi na mchanganyiko.
FedhaKikokotoo cha Ushuru wa Huduma
Hesabu ushuru wa huduma Tanzania kwa kiwango kisichobadilika cha 0.25% ya mauzo halisi, kuanzia 1 Julai 2025 na kulipwa kila robo mwaka kwa halmashauri.
Pachika kikokotoo hiki
Ongeza kikokotoo hiki kwenye tovuti yako kwa mistari michache ya HTML. Kinabaki bila malipo, na msimbo unajumuisha mstari unaorudi kwa www.calculator.co.tz — acha mstari huo kama ulivyo, au ufute ikiwa hupendi kuunganisha.
<iframe
src="https://www.calculator.co.tz/embed/depreciation-calculator"
title="Kikokotoo cha Uchakavu"
width="600"
height="520"
style="max-width:100%;border:0;"
loading="lazy"
allow="clipboard-write"
></iframe>
<p style="margin:8px 0 0;font-size:12px;text-align:center;">
<a href="https://www.calculator.co.tz/tools/depreciation-calculator" target="_blank" rel="noopener">Kikokotoo cha Uchakavu by calculator.co.tz</a>
</p>