Kodi ya Makadirio Tanzania

Nani anastahili mfumo

Inahusu wafanyabiashara binafsi — wamiliki pekee — ambao mauzo yao ya mwaka hayazidi TZS milioni 200. Kampuni haiko ndani yake. Kivutio kwa mfanyabiashara mdogo ni kwamba hakuna hesabu zilizokaguliwa zinazohitajika isipokuwa mfanyabiashara achague kuzitunza, kwa sababu kodi hupimwa kutoka mauzo.

Viwango vya mauzo

TRA huchapisha safu mbili: kodi wakati mfanyabiashara ana kumbukumbu kamili, na kiasi maalum wakati kumbukumbu hazijakamilika. Kutunza kumbukumbu si tabia nzuri pekee, kwa kawaida ni rahisi zaidi: kwa mauzo ya TZS milioni 5, mfanyabiashara mwenye kumbukumbu hulipa 3% ya kiasi kinachozidi milioni 4, ilhali asiye na kumbukumbu hulipa TZS 100,000 maalum.

Rekodi kamili na bila rekodi

Safu mbili za jedwali la TRA ndiyo maana ya kumbukumbu: mfanyabiashara mwenye kumbukumbu kamili hulipa kiasi cha mauzo, na asiye nazo hulipa kiasi maalum kilichowekwa kwa kikundi. Tunza kumbukumbu za mauzo, ankara za ununuzi na kitabu rahisi cha fedha kinachothibitisha mauzo yaliyotangazwa. Kumbukumbu hazihitaji kuwa hesabu zilizokaguliwa, lakini zinapaswa kulingana na takwimu kwenye rejesho.

Usafirishaji hulipa kiasi maalum

Ukibeba abiria au mizigo, kodi ni kiasi maalum cha mwaka kinachotegemea gari badala ya kile inachopata: teksi hulipa TZS 180,000 kwa mwaka, gari la huduma ya usafiri TZS 350,000, ushirikiano wa safari TZS 450,000 na gari maalum la kukodisha TZS 750,000. Magari ya abiria hugawanywa kwa idadi ya viti, magari ya watalii kwa idadi ya watalii, na magari ya mizigo kwa uwezo wa kubeba kwa tani.

Mfanyabiashara mpya

Mlipa kodi mpya ambaye mauzo yake yako kati ya milioni 4 na milioni 200 hailipi kodi kwa miezi 12 ya kwanza ya biashara, ikiwa masharti ya Kamishna yametimizwa. Ni msamaha wa kweli badala ya kuahirisha, lakini hutumika mara moja — mwaka unaofuata, mabano ya kawaida hutumika. Hifadhi uthibitisho wa tarehe ya kuanza biashara, kwa sababu ndiyo msingi wa kipindi cha msamaha.

Mfano

Mfanyabiashara binafsi mwenye mauzo ya mwaka ya TZS 30,000,000 na kumbukumbu kamili hulipa TZS 1,200,000 chini ya mfumo wa makadirio. Mwendeshaji wa teksi kwenye ratiba maalum hulipa TZS 180,000 kwa mwaka na dereva wa huduma ya usafiri TZS 350,000, bila kujali gari linapata kiasi gani. Zaidi ya TZS milioni 200 mfumo huacha kutumika kabisa na mfanyabiashara huwasilisha rejesho kamili la kodi ya mapato, kwa hiyo hakuna kikundi cha kuangalia wakati huo. Musa ana duka Kiteto na ana kumbukumbu nzuri, jambo linalomweka kwenye kikundi cha mauzo cha mfumo wa makadirio badala ya ratiba maalum ya usafirishaji.

Kukua zaidi ya kikomo

Mfanyabiashara anayezidi kikomo huhama kwenye mfumo wa kawaida wa kodi ya mapato na anaweza pia kuvuka kizingiti cha usajili wa VAT, kwa hiyo kutoka kwenye ushuru wa makadirio ni mabadiliko ya mfumo badala ya kikundi kikubwa. Panga mpito huo kabla ya kufikia kikomo: rejesho kamili unahitaji kumbukumbu kamili, na VAT inaongeza wajibu wa kila mwezi.

Ushuru wa makadirio si gharama pekee

Ushuru wa makadirio ni kodi ya mapato; hauchukui nafasi ya ushuru wa huduma au VAT. Ushuru wa huduma ni gharama ya Serikali ya Mtaa kwa mauzo, na VAT hutumika mauzo yanayotozwa yanapovuka kizingiti cha usajili. Mfanyabiashara anaweza kuwa kwenye mfumo wa makadirio kwa kodi ya mapato na bado kuwa na wajibu wa gharama hizo. Tunza risiti ya kodi ya mapato kando na risiti za ushuru wa huduma na VAT, na thibitisha vizingiti vya sasa na TRA na mamlaka husika.

Makosa ya kawaida

Makosa yanayojirudia: kuchukua mauzo kama faida; kudhani msamaha wa biashara mpya hurudiwa kila mwaka; kutumia kundi lisilo sahihi la usafirishaji; na kubaki kwenye mfumo wa makadirio baada ya mauzo kuzidi TZS milioni 200. Pia ni kosa kudhani ushuru wa makadirio unafunika ushuru wa huduma au VAT.

Jinsi ya kutumia kikokotoo cha makadirio

Weka mauzo ya mwaka na uchague kama una kumbukumbu kamili; kikokotoo kinaonyesha kodi kwa kikundi husika. Kwa usafirishaji, chagua aina ya gari badala ya mauzo. Linganisha matokeo na rejesho lako la mwisho, na thibitisha vizingiti vya sasa na TRA kabla ya kuwasilisha.

Kumbukumbu zipi za kutunza

Safu mbili za jedwali la TRA ndiyo maana ya kumbukumbu: mfanyabiashara mwenye kumbukumbu kamili hulipa kiasi cha mauzo, na asiye nazo hulipa kiasi maalum kilichowekwa kwa kikundi. Tunza kumbukumbu za mauzo, ankara za ununuzi na kitabu rahisi cha fedha kinachothibitisha mauzo yaliyotangazwa. Kumbukumbu hazihitaji kuwa hesabu zilizokaguliwa, lakini zinapaswa kulingana na takwimu kwenye rejesho, na risiti za malipo zinapaswa kutunzwa pamoja nazo kama uthibitisho wa kuwasilisha.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

Vyanzo

• Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA)