Kodi ya Ushindi wa Kamari Tanzania

Kodi ni kwa ushindi halisi, si malipo

Msingi ni kiasi kilichoshinda ukiondoa dau. Dau la TZS 10,000 linalorudisha TZS 100,000 lina ushindi halisi wa TZS 90,000, kwa hiyo kodi ya 15% ni TZS 13,500 na malipo halisi ni TZS 86,500. Kodi si TZS 15,000 kwa malipo yote, na haitozwi kwa dau uliyorudishiwa.

Kiwango ni 15% kuanzia 1 Julai 2026

Sheria ya Fedha 2026 ilifuta kifungu cha 34(2) cha Sheria ya Michezo, ambacho kiliweka viwango vya chini kwa kasino za nchi kavu na kamari ya michezo. Kiwango cha jumla cha 15% kwenye kifungu cha 34(1) sasa kinatumika kwa kila shughuli inayohusika na Sheria.

Kwa nini kurasa zingine bado zinasema 12% au 13%

Hivyo vilikuwa viwango vya kupunguzwa kwa kamari ya michezo na kasino za nchi kavu hadi 30 Juni 2026. Bado vinaonekana kwenye ukurasa wa ushuru wa michezo wa TRA na kwenye vikokotoo kadhaa vya kodi ya kamari, ikiwa ni pamoja na zana moja ya Kiafrika inayotumia 12% kwa Tanzania. Kwa malipo kuanzia 1 Julai 2026, Sheria inatoa 15% kwa kila aina ya mchezo. Ukaguzi salama ni tarehe ya malipo, si tarehe ya kuweka dau: kiwango kilichopo wakati mwendeshaji anolipa ushindi ndicho kinachotumika. Mwendeshaji akizuia 12% kwa malipo yaliyofanyika baada ya 30 Juni 2026, amezuia kidogo, na yeye anawajibika kwa tofauti hiyo.

Ushuru wa 5% wa dau haukutokea

Bajeti ya 2026/27 ilipendekeza ushuru wa bidhaa wa 5% kwa thamani ya dau, lakini uliondolewa kabla Sheria ya Fedha 2026 haijapitishwa. Hakuna malipo ya 5% ya kuweka dau, na kikokotoo kinachoongeza kimoja kinaeleza pendekezo badala ya sheria.

Nani anazuia, na lini

Mwendeshaji aliye na leseni ni wakala wa kuzuia. Hukata kodi anapolipa ushindi, kuiwasilisha kwa TRA kabla ya tarehe 7 ya mwezi unaofuata, na kuwasilisha rejesho kabla ya tarehe 15. Mchezaji hupokea kiasi halisi; hakuna malipo tofauti ya kufanya. Ushindi uliolipia kodi hii haustahili kodi ya mapato chini ya kifungu cha 34(3), kwa hiyo kuzuia kwa 15% ndiyo kodi ya mwisho kwa ushindi huo. Kuongeza hesabu ya kodi ya mapato ya mtindo wa hati ya malipo kunaweza kuhesabu mara mbili.

Mfano: malipo ya TZS 100,000 ya Amina huko Dodoma

Mcheza kamari wa michezo anaweka TZS 10,000 na kupokea TZS 100,000 kwa jumla. Ushindi halisi ni TZS 90,000 (100,000 − 10,000), kwa hiyo ushuru wa michezo wa 15% ni TZS 13,500 na malipo halisi ni TZS 86,500. Ushindi uliolipia kodi hii haustahili kodi ya mapato. Amina aliweka TZS 10,000 na dau likarudisha TZS 100,000; mwendeshaji anazuia TZS 13,500, kwa hiyo anapokea TZS 86,500. Kiwango halisi cha kodi kwa malipo ni 13.5%; kwa ushindi halisi ni 15%.

Makosa ya kawaida

Makosa yanayobadilisha jibu mara nyingi: kutumia 15% kwa malipo yote badala ya ushindi halisi, ingawa dau huondolewa kwanza na hilo hupunguza kodi; kutumia kiwango cha zamani cha 12% cha kamari ya michezo au 13% cha kasino ya nchi kavu kwa malipo yaliyofanyika baada ya 30 Juni 2026; kuongeza kodi ya mapato juu ya kodi ya ushindi, ingawa ushindi uliolipia ushuru wa michezo haustahili; na kuongeza ushuru wa 5% wa dau ulioondolewa, au kutibu dau lililopotea kama linalotozwa. Hasara haina ushindi halisi.

Kusoma tiketi

Kanuni za Kamari ya Michezo zinahitaji tiketi kuonyesha ushindi unaotarajiwa, kodi na ushindi halisi unaotarajiwa. Huo ni ukaguzi ambao mcheza kamari anaweza kufanya dirishani: mstari wa kodi unapaswa kuwa 15% ya ushindi unaotarajiwa ukiondoa dau, na mstari wa halisi unapaswa kuwa kiasi ambacho mwendeshaji atalipa. Tiketi inayoonyesha jumla pekee, bila mstari wa kodi, haimruhusu mcheza kamari kuthibitisha makato na inafaa kuulizwa kabla mbio au mechi haijaanza.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

Vyanzo

• Gaming Act Cap. 41 R.E. 2023, s.34 — Bodi ya Michezo Tanzania
• Sheria ya Fedha 2026, s.16 — Mamlaka ya Mapato Tanzania
• Sheria ya Fedha 2025 — muhtasari
• Kanuni za Kamari ya Michezo 2016, Kiambatisho A4 — Bodi ya Michezo Tanzania
• TRA — Ushuru wa michezo